ETKİNLİK 1: Seçimlerin Zinciri – Karar Kartları
Materyal Açıklaması
Karar kartları, öğrencilerin farklı durumlar karşısında sorumlu karar alma becerilerini geliştirmelerine yardımcı olan materyallerdir. Her kart bir durum, seçenekler ve düşündürücü bir soru içerir.
Materyal Kullanımı
- Her öğrenciye veya gruba bir karar kartı dağıtılır.
- Öğrenciler durumu okur ve seçenekleri değerlendirir.
- Grup tartışması yapılır ve her seçeneğin olası sonuçları konuşulur.
- Öğrenciler en sorumlu kararı seçer ve gerekçelerini açıklar.
- Etkinlik sonunda öğrenciler kararlarının kısa ve uzun vadeli etkilerini düşünür.
ETKİNLİK 2: Vicdanın Pusulası
Materyal Açıklaması
Vicdan Pusulası, öğrencilerin değer temelli karar alma becerilerini geliştirmelerine yardımcı olan bir materyaldir. Pusula 4 yönü temsil eder: Dürüstlük, Adalet, Empati ve Sorumluluk.
VİCDAN PUSULASI
Bu görsel, öğrencilerin değer temelli karar vermelerine yardımcı olur.
Materyal Kullanımı
- Her öğrenciye bir adet Vicdan Pusulası şablonu dağıtılır.
- Öğrenciler, verilen ikilem durumlarında pusula yönlerinden hangisinin karar vermede onlara yol gösterdiğini işaretler.
- Pusula 4 yönü temsil eder: Dürüstlük, Adalet, Empati, Sorumluluk
- Öğrenciler gönüllü olarak düşüncelerini paylaşır.
- Öğretmen "Vicdan her zaman kolay olanı değil, doğru olanı seçtirir" temasıyla tartışmayı yönlendirir.
ETKİNLİK 3: Bir Günlüğüne Ben Olsam – Rol Kartları ve Mini Günlük Formu
Materyal Açıklaması
Rol kartları ve mini günlük formu, öğrencilerin farklı bakış açılarından empati kurarak sorumlu karar alma becerilerini geliştirmelerine yardımcı olan materyallerdir. Her öğrenci bir rol alır ve o rolün perspektifinden karar verir.
ROL KARTI 1 – Mağdur (Zorbalığa Uğrayan Öğrenci)
Sınıfta bazı arkadaşların tarafından alay ediliyor, eşyalarınla dalga geçiliyor veya dışlanıyorsun. Bugün yine birkaç kişi sana yüksek sesle takıldı.
- Bu olay olduğunda nasıl hissederdim?
- Hangi seçeneklere sahiptim?
- En güvenli ve en sorumlu karar hangisidir?
- Bu kararın kısa ve uzun vadeli etkileri ne olur?
ROL KARTI 2 – Zorbalığa Tanık Olan Öğrenci (Bystander)
Arkadaşlarının bir öğrenciyle dalga geçtiğini gördün. Kimse müdahale etmiyor. İçinde rahatsızlık hissediyorsun ama ne yapacağını bilmiyorsun.
- Bu durumu gördüğümde neler hissederdim?
- Hangi karar seçeneklerine sahibim?
- Bu kararlar kimleri etkiler?
- En sorumlu karar hangisi olur?
ROL KARTI 3 – Zorbalığı Yapan Öğrenci (Fail)
Sen aslında kötü biri değilsin, fakat arkadaş grubunda "şaka yapmak" adı altında bir öğrenciyle alay ediyorsun. Grup seni destekledikçe bunu normal sanıyorsun.
- Bu davranışı neden yapıyor olabilirdim?
- Başkaları bundan nasıl etkileniyor olabilir?
- Davranışımı durdurmak için hangi kararları alabilirim?
- Bu karar ilişkilerimi nasıl değiştirir?
ROL KARTI 4 – Gözlemci (Tarafsız Öğrenci)
Bir olay oluyor; ne mağdursun ne zorba. Ama her şeyi görüyorsun. Sessiz kalmak mı yoksa bir şey yapmak mı daha doğru?
- Sessiz kalmak bana ne hissettirirdi?
- Müdahale etmenin veya etmemenin sonuçları neler olurdu?
- Sorumlu karar alma açısından en güçlü seçenek hangisi?
- Bu karar benim kişisel değerlerimi nasıl yansıtır?
ROL KARTI 5 – Öğretmen
Sınıfta bir gerilim olduğunu fark ediyorsun. Bazı öğrenciler birbirine takılıyor ama biri rahatsız görünüyor.
- Öğrencilerin duygularını nasıl gözlemleyebilirim?
- Hangi müdahaleler uygun olur?
- Hangi karar sınıf ortamını güçlendirir?
- Güvenli okul iklimine katkım ne olabilir?
MİNİ GÜNLÜK FORMU – Bir Günlüğüne Ben Olsam…
Materyal Kullanımı
- Her öğrenciye bir rol kartı dağıtılır.
- Kısa bir olay senaryosu paylaşılır.
- Öğrenciler kendi rollerine göre "Bir günlüğüne ben olsam ne yapardım?" mini günlüğü yazar.
- Grup paylaşımı yapılır ve farklı bakış açıları tartışılır.
- Öğretmen duygusal farkındalık ve sorumlu karar alma arasındaki ilişkiyi vurgular.
ETKİNLİK 4: Bir Kararın İzleri – Kısa Hikâye
Materyal Açıklaması
Tema: Her Karar Başka Bir Kararı Tetikler
Hedef Grup: 11–14 yaş
Okulun koridorları sessizdi. Zil henüz çalmış, öğrenciler sınıflarına yerleşmeye başlamıştı. Arda, matematik sınavı için oldukça heyecanlıydı. O sırada en yakın arkadaşı Mert yanına yaklaştı ve hızlıca bir kâğıt uzattı.
"Bak, bu öğretmenin masasında bulduğum cevap anahtarı. Sadece bir göz at, sonra geri veririm."
Arda, şaşkınlıkla kâğıda baktı. İçinde bir anlık bir ses "Zaten zorlanıyorum, bir bakayım..." dedi. Fakat aynı anda başka bir ses "Ama bu doğru değil." diye fısıldadı. Tam karar vermek üzereyken öğretmen sınıfa girdi.
1. Karar: Kopyaya Bakmak ya da Reddetmek
Arda hızlıca düşündü.
- Eğer kopyaya bakarsa, kimse anlamayabilir.
- Ama yanlış bir şey yaptığını bilerek sınava girecekti.
Kâğıdı Mert'e geri verdi. "Buna bakamam. Bence sen de bakma." dedi. Mert yüzünü buruşturdu ama bir şey demedi.
2. Karar: Sessiz Kalmak ya da Bildirmek
Sınav başlarken Arda bir gerilim hissetti. Mert, kopyayı hâlâ cebinde tutuyordu. Bir sorun çıkarsa herkes zarar görebilirdi.
Arda, öğretmene yaklaşarak sessizce "Hocam, bir durum var." dedi ve olayı anlattı.
Öğretmen teşekkür etti, herhangi bir ceza vermeden sadece sınıfa kısa bir konuşma yaptı:
"Bazen küçük kararlar, bütün sınıfın güvenini etkiler. Bugün doğru olanı seçen öğrencim sayesinde önemli bir hata büyümeden çözüldü."
3. Karar: Arkadaşlık İlişkisini Yönetmek
Ders bitince Mert, Arda'ya yaklaştı.
"Sen beni ispiyonladın diye düşündüm ama… sanırım haklıydın. Yanlış yapıyordum." dedi.
Arda, sakin bir sesle cevap verdi:
"Ben seni kaybetmek istemedim ama yanlışın büyümesine de izin veremezdim."
İki arkadaş sınıftan beraber çıktılar.
Hikâyenin Mesajı
Bu hikâyede Arda'nın aldığı her karar, bir sonrakini tetikledi:
- Doğruyu seçmesi sınıf güvenini etkiledi,
- Sessiz kalmaması bir krizi engelledi,
- Empati göstermesi bir arkadaşlığı güçlendirdi.
Materyal Kullanımı
- Hikâye öğretmen tarafından okunur veya öğrenciler sırayla okur.
- Her karar noktasında durulur ve öğrencilerle tartışılır.
- Öğrenciler Arda'nın kararlarının sonuçlarını analiz eder.
- Öğrenciler kendi hayatlarından benzer durumları paylaşır.
- Hikâyenin mesajı üzerine yansıtma yapılır.
